Download Rozpoznanie i leczenie raka piersi

Survey
yes no Was this document useful for you?
   Thank you for your participation!

* Your assessment is very important for improving the work of artificial intelligence, which forms the content of this project

Document related concepts
no text concepts found
Transcript
Rozpoznanie
i leczenie
raka piersi
POLISH
Diagnosing and
treating breast cancer
Spis treÊci
Wstðp
2
CzðÊç pierwsza —
Skierowanie do kliniki
leczenia chorób piersi
Wizyta w klinice leczenia
chorób piersi
CzðÊç druga —
Leczenie raka piersi
Wstðp
8
Po rozpoznaniu
9
Rodzaje raka piersi
3
9
Stopieƒ złoÊliwoÊci i stopieƒ
zaawansowania klinicznego
11
Dalsze badania
11
Czego oczekiwaç
3
Omówienie moÎliwoÊci leczenia
12
Mammografia
4
Czðsto zadawane pytania
13
Badanie ultrasonograficzne
5
Zespół terapeutyczny
14
Biopsja cienkoigłowa i biopsja
chirurgiczna
5
Standardowe leczenie raka piersi
Leczenie chirurgiczne
Dalsze badania
6
Odbieranie wyników
7
Dodatkowe leczenie
15
16
23
Chemioterapia
23
Radioterapia
25
Leczenie hormonalne
26
Przeciwciała monoklonalne
28
Młodsze pacjentki
28
Badania kliniczne
29
Leczenie uzupełniajàce
29
Zmðczenie
30
Po leczeniu
31
Dodatkowe informacje
33
UÎyteczne adresy
33
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
1
Wstðp
W Wielkiej Brytanii rak piersi rozpoznawany jest u znacznej
liczby kobiet i u niewielkiej liczby mðÎczyzn. Niniejsza
broszura zawiera informacje na temat rozpoznawania i
leczenia raka piersi. Składa sið ona z dwóch głównych
czðÊci.
Pierwsza czðÊç jest przeznaczona dla wszystkich osób
skierowanych na wizytð u specjalisty w placówce leczenia
raka piersi. Znajdujà sið w niej informacje dotyczàce tego,
czego naleÎy oczekiwaç podczas wizyty oraz badaƒ, które
mogà zostaç przeprowadzone. Etap ten moÎe wiàzaç sið z
poczuciem zdenerwowania i niepokoju. Mamy nadziejð, Îe
niniejsza broszura i towarzyszàca jej płyta CD dostarczà
informacji potrzebnych do rozmowy ze swoim lekarzem
rodzinnym lub specjalistà chorób piersi na temat wszelkich
pytaƒ lub wàtpliwoÊci, jakie mogà sið pojawiç.
Druga czðÊç broszury i płyty CD opisuje sposoby leczenia,
które moÎe zaproponowaç lekarz, jeÎeli rozpoznany
zostanie rak piersi. Informacje zawarte w tej czðÊci majà na
celu przygotowanie pacjentki do rozmowy z lekarzami na
temat zaproponowanego leczenia oraz poinformowanie jej o
niektórych moÎliwych działaniach ubocznych.
ChociaÎ w tekÊcie zwracamy sið do kobiet, wiðkszoÊç
informacji zawartych w broszurze ma równieÎ zastosowanie
w przypadku mðÎczyzn, u których rozpoznano raka piersi.
2
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
CzðÊç pierwsza — Skierowanie
do kliniki leczenia chorób piersi
Wizyta w klinice leczenia
chorób piersi
Od momentu skierowania do kliniki przez lekarza rodzinnego
okres oczekiwania na wizytð wynosi od dwóch do dziesiðciu
tygodni. (Czas oczekiwania zaleÎy od miejsca zamieszkania.)
JeÎeli lekarz kierujàcy uwaÎa wizytð za pilnà, termin zostanie
wyznaczony nie póêniej niÎ dwa tygodnie od wysłania
skierowania. Nawet jeÊli lekarz wystawi skierowanie
zakwalifikowane jako pilne, nie oznacza to, Îe zostanie
rozpoznany rak piersi.
Pacjentka moÎe zostaç skierowana do kliniki, jeÊli stwierdzono u
niej nieprawidłowoÊci w badaniu mammograficznym
(przeÊwietlenie rentgenowskie piersi), które zostało wykonane w
ramach programu badania piersi NHS. W takim przypadku
otrzyma Pani list kierujàcy na dalsze badania do najbliÎszej kliniki
prowadzàcej program badania piersi.
Czego oczekiwaç
Najpierw spotka sið Pani z lekarzem lub wyspecjalizowanà
pielðgniarkà, doÊwiadczonà w rozpoznawaniu i leczeniu chorób
piersi. Mimo Îe nie cały personel kliniki moÎe byç płci Îeƒskiej,
wszyscy jego członkowie majà doÊwiadczenie w postðpowaniu z
chorobami piersi i uczynià oni wszystko, co w ich mocy, aby
zapewniç Pani poczucie prywatnoÊci i godnoÊci. JeÎeli ma Pani
trudnoÊci w porozumiewaniu sið w jðzyku angielskim, personel
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
3
kliniki moÎe zarezerwowaç dla Pani tłumacza. Najlepiej jest
zadzwoniç przed wizytà i poprosiç o takà usługð.
Lekarz/pielðgniarka zapyta Panià o objawy. MoÎe zostaç Pani
poproszona o wypełnienie krótkiego formularza zawierajàcego
pytania dotyczàce wystðpowania nowotworów piersi w rodzinie
oraz przyjmowanych leków.
Nastðpnie przeprowadzone zostanie badanie piersi.
Lekarz/pielðgniarka zbada obie piersi w pozycji siedzàcej i
leÎàcej. Po zbadaniu piersi zwykle badane sà równieÎ wðzły
chłonne pod pachami.
MoÎe zaistnieç potrzeba przeprowadzenia dalszych badaƒ.
W ich skład zwykle wchodzi mammografia i/lub badanie
ultrasonograficzne, po którym nastðpuje biopsja cienkoigłowa lub
biopsja chirurgiczna. (Wiðcej informacji o tych badaniach podano
poniÎej.)
Badanie piersi, badania obrazowe (mammografia/ultrasonografia)
i biopsja (cienkoigłowa/chirurgiczna) znane sà łàcznie jako
badanie potrójne.
Czasami wszystkie te badania sà wykonywane podczas
pierwszej wizyty, a ich wyniki znane sà juÎ w tym samym dniu.
Jest to nazywane klinikà „jednego przystanku”. W niektórych
szpitalach niestety nie jest to moÎliwe i wówczas pacjentka
umawiana jest na drugà wizytð w celu przeprowadzenia dalszych
badaƒ lub odebrania wyników. Oczekiwanie na wyniki badaƒ
moÎe potrwaç mniej wiðcej tydzieƒ. Okres ten róÎni sið w
zaleÎnoÊci od kliniki.
Mammografia
Mammografia to przeÊwietlenie piersi. Technik (osoba
przeszkolona w wykonywaniu przeÊwietleƒ piersi) poprosi Panià o
rozebranie sið od pasa w górð i ustawienie sið przed
urzàdzeniem do wykonywania przeÊwietlenia. Nastðpnie kolejno
kaÎda pierÊ zostanie umieszczona pomiðdzy dwiema płytkami
4
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
urzàdzenia w celu ich ÊciÊniðcia i spłaszczenia. Zostanà
wykonane po dwa przeÊwietlenia kaÎdej piersi, aby moÎna je było
oceniç pod róÎnymi kàtami.
Niektóre kobiety mogà uwaÎaç to badanie za niekomfortowe, a
nawet bolesne, ale trwa ono tylko kilka sekund.
Mammografia jest zwykle wykonywana u kobiet po 35. roku Îycia,
poniewaÎ tkanka piersi u młodszych kobiet jest zazwyczaj zbyt
gðsta, aby moÎliwe było uzyskanie dobrego obrazu.
Badanie ultrasonograficzne
W badaniu ultrasonograficznym wykorzystywane sà fale
dêwiðkowe o duÎej czðstotliwoÊci w celu otrzymania obrazu
piersi. Zostanie Pani poproszona o rozebranie sið od pasa w górð
i połoÎenie sið na kozetce z rðkoma uniesionymi ponad głowð.
Osoba wykonujàca badanie rozprowadzi na piersiach niewielkà
iloÊç specjalnego Îelu, po którym nastðpnie bðdzie przesuwała
głowicð urzàdzenia. Jest to taka sama technika jak ta
wykorzystywana do oglàdania płodu w macicy u kobiet
ciðÎarnych. Ultrasonografia jest bezbolesna i trwa tylko kilka
minut. Jest bardziej odpowiednia dla kobiet przed 35. rokiem
Îycia.
NiezaleÎnie od wieku, ultrasonografia moÎe byç wykonana wraz
z mammografià, jeÊli na zdjðciu rentgenowskim widoczny jest
obszar, który wymaga dokładniejszego przyjrzenia sið.
Biopsja cienkoigłowa i biopsja
chirurgiczna
JeÊli znaleziony zostanie guzek lub obszar wykazujàcy
nieprawidłowoÊç, zostanie z niego pobrana próbka.
Dokonuje sið tego za pomocà biopsji cienkoigłowej lub biopsji
chirurgicznej. W trakcie kaÎdego z tych badaƒ lekarz moÎe uÎyç
ultrasonografu w celu naprowadzenia igły.
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
5
Biopsja cienkoigłowa
Biopsja cienkoigłowa polega na pobraniu komórek za pomocà
igły i strzykawki. Próbka jest nastðpnie wysyłana do laboratorium,
gdzie jest analizowana pod mikroskopem. Wynik posłuÎy
specjalistom do podjðcia decyzji o dodatkowych badaniach lub
leczeniu.
Biopsja chirurgiczna
Podczas biopsji chirurgicznej uÎywa sið wiðkszej igły, aby
uzyskaç fragment tkanki. Przed badaniem pacjentce podawany
jest miejscowy Êrodek znieczulajàcy. Lekarz moÎe pobraç kilka
próbek podczas jednego badania. Próbki tkanek sà wysyłane do
laboratorium, gdzie oglàdane sà pod mikroskopem w celu
postawienia diagnozy
Gdy Êrodek znieczulajàcy przestanie działaç, odczuwalny bðdzie
prawdopodobnie ból piersi i moÎe sið równieÎ pojawiç siniak.
JeÊli miejsce pobrania próbki jest wraÎliwe i bolesne, konieczne
moÎe byç zaÎycie Êrodka przeciwbólowego.
Dalsze badania
Potrójne badanie jest zazwyczaj wystarczajàce do postawienia
diagnozy. Jednak w niektórych przypadkach mogà byç potrzebne
dalsze badania. Aby dowiedzieç sið wiðcej na temat innych
moÎliwych badaƒ, zachðcamy do skorzystania z linii zaufania
organizacji Breast Cancer Care (w razie potrzeby dostðpna jest
pomoc tłumacza).
6
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
Odbiór wyników
Po odbiór wyników warto udaç sið z innà dorosłà osobà. W razie
potrzeby zapewni ona wsparcie.
JeÊli rozpoznany zostanie rak piersi, moÎe Pani odczuwaç strach,
gniew i bezsilnoÊç, a słuchanie tego, co mówi lekarz moÎe byç
dla Pani trudne. ObecnoÊç drugiej osoby, która potrafi uwaÎnie
słuchaç i zadawaç istotne pytania, moÎe byç wówczas bardzo
pomocna. Zostanie Pani skierowana do pielðgniarki opiekujàcej
sið osobami z chorobami piersi, która porozmawia z Panià na
temat rozpoznania i leczenia. Im lepiej bðdzie Pani
poinformowana, tym lepiej zrozumie Pani swojà chorobð. Po
zapoznaniu sið z treÊcià tej broszury i dołàczonej do niej płyty
CD moÎe Pani dowiedzieç sið wiðcej, dzwoniàc na linið zaufania
organizacji Breast Cancer Care i rozmawiajàc (w swoim jðzyku) z
pielðgniarkà lub osobà, która równieÎ chorowała na raka piersi.
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
7
CzðÊç druga
Leczenie raka piersi
Wstðp
Rak piersi nie jest jednà chorobà. Istnieje kilka rodzajów raka
piersi. Rak moÎe zostaç wykryty w róÎnych stadiach rozwoju i
moÎe rosnàç w róÎnym tempie. Wykrycie raka piersi nie oznacza
wyroku Êmierci.
Nie jesteÊmy w stanie przewidzieç, jak bðdzie przebiegała Pani
choroba i jakiemu leczeniu zostanie Pani poddana. SpecjaliÊci
ustalajàcy najlepszy dla Pani sposób leczenia, wezmà pod
uwagð róÎne czynniki, takie jak Pani wiek i ogólny stan zdrowia.
Leczenie moÎe obejmowaç leczenie chirurgiczne, chemioterapið,
radioterapið lub leczenie hormonalne — kaÎde z nich moÎe byç
stosowane osobno lub w dowolnej kombinacji i kolejnoÊci.
W niniejszej broszurze uÎywamy okreÊlenia „Pani lekarze”.
Wynika to z faktu, iÎ w przypadku raka piersi zalecane jest, aby
leczenie prowadzane było przez róÎnych specjalistów
współpracujàcych ze sobà (patrz strona 14). Jest wiðc istotne,
aby pacjentki były od poczàtku kierowane przez lekarzy
rodzinnych do jednostek wyspecjalizowanych w leczeniu raka
piersi. JeÎeli dany regionalny szpital nie posiada pełnego zespołu
specjalistów, moÎe Pani poprosiç o skierowanie do jednostki
specjalistycznej leczàcej raka piersi w innym miejscu.
W wiðkszoÊci szpitali pracuje pielðgniarka wyspecjalizowana w
chorobach piersi, która jest bardzo waÎnym członkiem zespołu.
Powinna mieç Pani moÎliwoÊç rozmawiania o róÎnych sposobach
leczenia z takà pielðgniarkà lub lekarzem oraz wyjaÊniania
wszelkich wàtpliwoÊci i obaw. JeÊli potrzebna jest pomoc
tłumacza, szpital powinien jà zapewniç. MoÎna równieÎ poprosiç
o tłumaczenie członka rodziny lub znajomà osobð. Uaktualniane
na bieÎàco informacje oraz wsparcie ze strony przeszkolonego
8
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
personelu moÎna uzyskaç, dzwoniàc pod nasz bezpłatny numer
zaufania — istnieje moÎliwoÊç skorzystania z pomocy tłumacza,
aby porozmawiaç we własnym jðzyku. Osoby tam pracujàce nie
powiedzà Pani, co zrobiç, ale pomogà rozwaÎyç róÎne opcje i
zasugerujà pytania, które moÎe Pani zadaç lekarzom. Pracownicy
linii zaufania zaoferujà Pani wsparcie równieÎ w trakcie i po
zakoƒczeniu leczenia.
Po rozpoznaniu
JeÎeli została postawiona diagnoza raka piersi, lekarze omówià z
Panià róÎne moÎliwoÊci leczenia i przygotujà plan leczenia. Plan
zostanie oparty na wynikach badaƒ przeprowadzanych po
postawieniu diagnozy (patrz strona 4).
Rodzaje raka piersi
Istniejà dwa główne typy raka piersi — rak nieinwazyjny oraz rak
inwazyjny.
Nieinwazyjny rak piersi
Termin ten oznacza, Îe w tkance piersi sà obecne komórki, które
dzielà sið i rosnà nieprawidłowo. Sà one zlokalizowane tylko w
przewodach gruczołu piersiowego lub w zrazikach gruczołu
piersiowego i nie rozprzestrzeniajà sið ani w tkance piersiowej,
ani do innych czðÊci ciała. Stan ten nazywany jest przez
niektórych lekarzy rakiem nieinwazyjnym, a przez innych stanem
przedrakowym. Ten stan nosi nazwð DCIS (rak przewodowy in
situ) lub LCIS (rak zrazikowy in situ).
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
9
Inwazyjny rak piersi
Ta nazwa okreÊla to, co jest powszechnie znane jako rak piersi.
W raku inwazyjnym komórki rakowe nie sà juÎ ograniczone do
przewodów i zrazików. Rozprzestrzeniajà sið one do otaczajàcej
tkanki gruczołu piersiowego oraz majà zdolnoÊç do
rozprzestrzeniania sið do innych czðÊci ciała. Rozpoznanie
inwazyjnego raka piersi nie oznacza automatycznie, Îe zdàÎył sið
on juÎ rozprzestrzeniç lub bðdzie sið rozprzestrzeniał. Oznacza to
tylko, Îe moÎe do tego dojÊç.
Zraziki
Przewody
Rak zrazikowy in
situ (LCIS)
Inwazyjny rak
zrazikowy
Rak przewodowy
in situ (DCIS)
Inwazyjny rak przewodowy
10
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
Stopieƒ złoÊliwoÊci i stopieƒ
zaawansowania klinicznego
Podczas analizowania komórek rakowych pod mikroskopem
okreÊlana jest ich zdolnoÊç do rozsiewu. Nazywamy to stopniem
złoÊliwoÊci. ZłoÊliwoÊç raka piersi okreÊlana jest stopniem 1, 2
lub 3. NiÎszy stopieƒ (1) oznacza wolniej rosnàcy nowotwór,
podczas gdy wyÎszy stopieƒ (3) oznacza szybciej rosnàcy
nowotwór.
Zakres szerzenia sið nowotworu i rozmiar guza znane sà jako
stopieƒ zaawansowania klinicznego. Istniejà róÎne sposoby
opisywania zaawansowania klinicznego, najlepiej jest wiðc
poprosiç o wyjaÊnienia swojego lekarza.
Dalsze badania
Przeprowadzone mogà zostaç dalsze badania, które pozwolà
dowiedzieç sið wiðcej o danym typie nowotworu w celu
upewnienia sið, Îe zaproponowane leczenie jest najbardziej
odpowiednie.
Badanie receptorów hormonów
Obecnie badanie to przeprowadza sið rutynowo na komórkach
nowotworu po ich chirurgicznym usuniðciu. Wykonuje sið je, aby
przekonaç sið, czy rak jest wraÎliwy na estrogeny i progesteron
(hormony Îeƒskie) obecne w organizmie. JeÎeli wynik testu jest
pozytywny oznacza to, Îe terapia hormonalna moÎe byç
szczególnie pomocna w zapobieganiu nawrotowi choroby.
(Terapia hormonalna jest objaÊniona na stronie 26.)
Badanie HER2
Niektóre rodzaje komórek raka piersi dzielà sið i rosnà, kiedy
proteina, zwana ludzkim nabłonkowym czynnikiem wzrostu,
połàczy sið z innà proteinà, zwanà HER2, która znajduje sið na
powierzchni komórek nowotworu. Około 25 % osób z rakiem
piersi ma podwyÎszony poziom białka HER2 (mówi sið wówczas
o raku piersi HER2 pozytywnym).
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
11
JeÎeli rak jest HER2 pozytywny, moÎe byç leczony lekami
zwanymi przeciwciałami monoklonalnymi (patrz strona 28).
Istniejà róÎne testy laboratoryjne mierzàce poziomy HER2 i,
według zaleceƒ krajowych, wszystkie kobiety z pierwotnym
rakiem piersi powinny mieç zmierzony poziom HER2.
Badanie stadium rozwoju
JeÎeli rak jest wysoce złoÊliwy lub rozprzestrzenił sið do wðzłów
chłonnych pod pachami, mogà zostaç przeprowadzone
dodatkowe badania sprawdzajàce, czy nie nastàpiły przerzuty do
innych czðÊci ciała.
Lekarz lub pielðgniarka wyjaÊnià, do czego potrzebne sà te
badania i na czym polegajà.
Omówienie moÎliwoÊci leczenia
Gdy lekarze zbiorà wszystkie informacje, opracujà najlepszy dla
Pani sposób leczenia. W tym właÊnie momencie moÎe Pani
zdecydowaç, jak duÎy ma byç stopieƒ Pani zaangaÎowania.
KaÎda pacjentka jest inna. Niektóre kobiety chcà wiedzieç
wszystko o swojej chorobie i oczekujà, Îe bðdà w pełni
zaangaÎowane w podejmowanie decyzji o leczeniu. Inne chcà
byç dobrze poinformowane o tym, co sið dzieje, ale wolà, Îeby
decyzje o sposobie leczenia podejmowali lekarze. Niektóre
pacjentki chcà wiedzieç tak niewiele, jak to jest tylko moÎliwe, i
zostawiç wszystkie decyzje specjalistom.
NiezaleÎnie od tego, na co sið Pani zdecyduje, nie jest konieczny
poÊpiech. Kilka dodatkowych dni na przemyÊlenie oraz moÎliwoÊç
omówienia róÎnych opcji z mðÎem, rodzinà, przyjaciółkà czy
lekarzem rodzinnym nie stanowi róÎnicy.
12
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
Czðsto zadawane pytania
Prawdopodobnie bðdzie Pani miała wiele pytaƒ. Ma Pani pełne
prawo zadawaç wszelkie pytania, aby uzyskaç wszystkie
potrzebne Pani informacje. Przykładowe pytania:
•
•
•
•
•
Dlaczego to leczenie jest dla mnie najlepsze?
Czy sà jeszcze inne moÎliwoÊci leczenia?
Jakie sà moÎliwe działania uboczne?
Czy sà jakieÊ długotrwałe nastðpstwa leczenia?
Jaki wpływ bðdzie miało to leczenie na moje Îycie
codzienne?
• Gdzie bðdð musiała udaç sið na to leczenie? Czy bðdð musiała
daleko dojeÎdÎaç?
Pani zespół specjalistów wytłumaczy Pani wszystko, co moÎe byç
niezrozumiałe. O zaproponowanym leczeniu moÎe Pani
porozmawiaç równieÎ z pracownikami telefonu zaufania
organizacji Breast Cancer Care, w razie potrzeby korzystajàc z
pomocy tłumacza. Mogà oni równieÎ skontaktowaç Panià z
wolontariuszkà organizacji Breast Cancer Care, mówiàcà w Pani
jðzyku, która chorowała na raka piersi.
Nie musi Pani zaakceptowaç zaproponowanych moÎliwoÊci, ale
proszð pamiðtaç, Îe sugerowane leczenie jest najlepszà opcjà w
opinii zespołu leczàcego. Proszð to dobrze przemyÊleç oraz
omówiç z osobami, których opinie uwaÎa Pani za pomocne.
Proszð sið nie spieszyç z podjðciem decyzji.
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
13
ProÊba o drugà opinið
Na kaÎdym etapie moÎe Pani poprosiç o opinið drugiego
specjalisty i nie powinno to dla nikogo stanowiç problemu. MoÎe
Pani poprosiç albo lekarza rodzinnego, albo aktualnie
zajmujàcego sið Panià specjalistð o skierowanie do innego
konsultanta. NaleÎy pamiðtaç, Îe druga opinia nie musi róÎniç sið
od tej juÎ wydanej. Czas potrzebny na wydanie drugiej opinii nie
powinien mieç wpływu na wynik leczenia.
Rezygnacja z leczenia
Sporadycznie zdarza sið, Îe niektóre pacjentki rozwaÎajà
rezygnacjð z jakiegokolwiek leczenia. Przyczynà moÎe byç
przekonanie, Îe leczenie im nie pomoÎe lub powaÎnie wpłynie na
jakoÊç ich Îycia. Mogà sið one równieÎ po prostu baç.
Nawet jeÊli myÊli Pani o odrzuceniu jednego lub wszystkich
zaproponowanych rodzajów leczenia, proszð dokładnie rozwaÎyç
wszystkie moÎliwoÊci przed podjðciem ostatecznej decyzji.
Pracownicy telefonu zaufania organizacji Breast Cancer Care
mogà omówiç z Panià moÎliwoÊci leczenia oraz skierowaç do
innych organizacji i êródeł informacji lub wsparcia.
Zespół terapeutyczny
W skład zespołu specjalistów na oddziale chorób piersi zwykle
wchodzà:
•
•
•
•
chirurg
onkolog (specjalista leczenia chemioterapià)
onkolog (specjalista leczenia radioterapià)
radiolog (specjalista w diagnozowaniu chorób na podstawie
zdjðç rtg i ultrasonografii)
• pielðgniarka zajmujàca sið chorobami piersi (przeszkolona w
udzielaniu informacji i wsparcia osobom z rozpoznanym rakiem
piersi)
• pielðgniarka zajmujàca sið chemioterapià (przeszkolona w
podawaniu leków przeciwnowotworowych)
14
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
• histopatolog/cytolog (specjalista oceniajàcy tkanki i komórki
pod mikroskopem)
• technik radiologii (przeszkolony w wykonywaniu zdjðç rtg)
• technik radioterapii (przeszkolony w wykonywaniu radioterapii).
Na róÎnych etapach leczenia bðdzie sið Pani stykała z róÎnymi
członkami zespołu. RównieÎ inni pracownicy medyczni mogà
uczestniczyç w procesie leczenia, np. psycholodzy, chirurdzy
plastyczni, fizjoterapeuci i farmakolodzy.
Standardowe leczenie
raka piersi
JeÊli rak nieinwazyjny jest nieleczony, moÎe rozwinàç sið w raka
inwazyjnego. Leczenie raka nieinwazyjnego ma wiðc na celu
zapobieÎenie przekształceniu sið go w raka o zdolnoÊci do
rozprzestrzeniania sið.
Nie istnieje jedna metoda odpowiednia dla wszystkich pacjentów
z rakiem nieinwazyjnym. Leczenie zaleÎy od czynników takich,
jak stopieƒ złoÊliwoÊci, lokalizacja i zasiðg. Istnieje moÎliwoÊç, Îe
jednoczeÊnie wykryty zostanie równieÎ rak inwazyjny, co wpłynie
na zaproponowane moÎliwoÊci leczenia.
W przypadku raka inwazyjnego leczenie ma na celu:
• usuniðcie tkanki nowotworowej z piersi i wðzłów chłonnych w
dole pachowym,
• zniszczenie wszystkich komórek nowotworowych, które mogły
juÎ rozprzestrzeniç sið z piersi do innych czðÊci ciała.
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
15
Leczenie chirurgiczne
W przypadku wiðkszoÊci pacjentek z rakiem piersi zabieg
chirurgiczny jest pierwszym rodzajem leczenia. W niektórych
przypadkach chemioterapia lub leczenie hormonalne moÎe byç
zaproponowane jako pierwsze, w celu zmniejszenia masy guza,
aby zabieg chirurgiczny obejmował mniejszy obszar. Nazywamy
to terapià neoadjuwantowà.
Rodzaje zabiegów
Istniejà dwa główne rodzaje zabiegów:
• Zabieg oszczðdzajàcy pierÊ. MoÎe on polegaç tylko na
usuniðciu guzka, szerokim lokalnym wyciðciu (podczas którego
rak usuwany jest z niewielkim marginesem otaczajàcej tkanki)
lub kwadrantomii (podczas której usuwana jest mniej wiðcej
jedna czwarta piersi). Ta ostatnia metoda nazywana jest
równieÎ czðÊciowà mastektomià.
• Mastektomia. Mastektomia ma miejsce wtedy, gdy usuwana
jest cała tkanka gruczołowa piersi, łàcznie z brodawkà.
Mastektomia prosta oznacza usuniðcie całej piersi, ale bez
wðzłów chłonnych i miðÊni połoÎonych pod piersià.
Zmodyfikowana radykalna mastektomia oznacza usuniðcie
całej piersi wraz z niektórymi wðzłami chłonnymi w dole
pachowym. Czasami usuwany jest równieÎ jeden z niewielkich
miðÊni na Êcianie klatki piersiowej. U niektórych kobiet w tym
samym czasie przeprowadza sið rekonstrukcjð piersi (patrz
strona 19).
W raku nieinwazyjnym (a czasami takÎe w raku inwazyjnym)
zabieg oszczðdzajàcy pierÊ z nastðpujàcà po nim radioterapià
jest czðsto wystarczajàcym leczeniem. Czasami jednak
niezbðdna jest mastektomia. Lekarze wyjaÊnià Pani, dlaczego
uwaÎajà oni, Îe poszczególne rodzaje leczenia sà dla Pani
najlepsze.
W raku inwazyjnym zwykle zaleca sið usuniðcie niektórych lub
wszystkich wðzłów chłonnych dołu pachowego.
16
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
Usuniðcie guzka lub szerokie
Kwadrantektomia
lokalne wyciðcie
Prosta mastektomia
Zmodyfikowana radykalna
mastektomia
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
17
Ocena wðzłów chłonnych
W raku inwazyjnym dla lekarzy waÎne jest stwierdzenie, czy rak
rozprzestrzenił sið do wðzłów chłonnych w dole pachowym,
poniewaÎ ma to wpływ na dalsze leczenie. Liczba usuwanych
wðzłów chłonnych zaleÎy od sposobu postðpowania operujàcego
chirurga. W dole pachowym znajduje sið przeciðtnie 20 wðzłów.
Albo tylko czðÊç nich zostanie usuniðta (od 4 do 10) i
sprawdzona, albo usuniðte zostanà wszystkie.
Istnieje nowa metoda sprawdzania wðzłów chłonnych, zwana
biopsjà wðzła wartowniczego. Przy uÎyciu Êrodka kontrastowego i
barwnika ocenia sið, czy któryÊ wðzeł chłonny został zajðty przez
komórki rakowe. PoniewaÎ metoda ta wymaga specjalnego
przeszkolenia chirurgów, nie jest jeszcze dostðpna we wszystkich
oddziałach leczenia chorób piersi. Warto zapytaç, czy jest ona
dostðpna w Pani szpitalu i czy jej zastosowanie jest uzasadnione
w Pani przypadku.
Jaki rodzaj operacji?
Jednà z pierwszych powaÎnych decyzji, którà prawdopodobnie
bðdzie Pani musiała podjàç, jest wybór rodzaju operacji.
Pomocna moÎe okazaç sið rozmowa z przeszkolonà pielðgniarkà
na temat dostðpnych opcji oraz ich skutków.
Niektóre pacjentki stajà przed wyborem pomiðdzy zabiegiem
oszczðdzajàcym pierÊ a mastektomià. Ponad połowa wczesnych
stadiów raka piersi moÎe byç obecnie leczona za pomocà
zabiegów oszczðdzajàcych pierÊ, zwykle z nastðpujàcà po nich
radioterapià. Badania kliniczne wykazujà, Îe po zabiegu
oszczðdzajàcym pierÊ z radioterapià długoÊç Îycia jest taka
sama jak po mastektomii.
18
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
Rodzaj zabiegu oszczðdzajàcego zaleÎy od rodzaju nowotworu,
rozmiaru guza, jego lokalizacji w piersi oraz od tego, ile
otaczajàcej tkanki naleÎy usunàç. Wybór zaleÎy równieÎ od
wielkoÊci piersi. Chirurg bðdzie sið starał przeprowadziç
najbardziej skuteczny zabieg, jednoczeÊnie osiàgajàc jak
najlepszy efekt kosmetyczny. Oznacza to pozostawienie tak duÎej
czðÊci piersi, jak to moÎliwe, i jednoczesne zminimalizowanie
ryzyka nawrotu choroby.
Czasami istniejà jednak podstawy do zalecenia mastektomii.
MoÎe byç ona lepszym rozwiàzaniem, gdy:
• pierÊ jest mała, a pozostawiona tkanka miałaby dziwny kształt
po zabiegu oszczðdzajàcym,
• rak zajmuje wiðkszy obszar piersi,
• w piersi jest wiðcej niÎ jedno miejsce zaatakowane przez raka,
• guz połoÎony jest centralnie w piersi lub bezpoÊrednio za
brodawkà.
Rekonstrukcja
Celem rekonstrukcji jest stworzenie piersi, która by wyglàdała i
była odczuwana w jak najwiðkszym stopniu jak naturalna.
Pacjentkom, które muszà mieç wykonanà mastektomið
zazwyczaj proponuje sið rekonstrukcjð piersi — albo razem z
mastektomià, albo jakiÊ czas póêniej. ZaleÎy to miðdzy innymi od
rodzaju raka i planowanego leczenia. JeÎeli wolałyby Pani
poczekaç i mieç moÎliwoÊç podjðcia decyzji po zabiegu, proszð
powiedzieç o tym lekarzowi. Niektóre kobiety decydujà sið na
rekonstrukcjð póêniej. Inne twierdzà, Îe przywykły do Îycia bez
piersi i noszenia protezy (sztucznej piersi, która jest umieszczana
w biustonoszu) i ostatecznie rezygnujà z rekonstrukcji.
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
19
Rekonstrukcja jest powaÎnym zabiegiem chirurgicznym i naleÎy
dokładnie przemyÊleç swojà decyzjð. Istniejà róÎne rodzaje
chirurgii rekonstrukcyjnej i wiele zagadnieƒ do rozwaÎenia. MoÎe
Pani omówiç szczegóły z chirurgiem, który ma przeprowadziç
zabieg i poprosiç go o pokazanie fotografii piersi po zabiegach
przez niego wykonanych. MoÎe omówiç to Pani równieÎ z
pielðgniarkà zajmujàcà sið chorobami piersi lub poprosiç o
spotkanie z innà kobietà, która przeszła ten sam rodzaj
rekonstrukcji.
Protezy piersi
Pacjentki po mastektomii, u których nie wykonano rekonstrukcji
piersi, mogà nosiç protezð. NHS pokrywa koszty zarówno
czasowej, jak i stałej protezy. Pielðgniarka opiekujàca sið chorymi
na raka piersi lub inna pielðgniarka bàdê osoba zajmujàca sið
protezami dopasujà czasowà protezð, zanim wyjdzie Pani ze
szpitala po zabiegu chirurgicznym. Póêniej moÎe Pani wybraç i
dopasowaç stałà protezð. (Powinna mieç Pani moÎliwoÊç wyboru
spoÊród wielu protez, w tym takich, które odpowiadajà kolorowi
Pani skóry).
Po zabiegu operacyjnym
KaÎdy reaguje inaczej, ale objawy tu opisane sà bardzo czðste.
Niektóre kobiety majà po zabiegu nudnoÊci i wymiotujà.
Spowodowane jest to działaniem Êrodka znieczulajàcego i
powinno minàç po jednym lub dwóch dniach. JeÎeli wie Pani, Îe
Êrodek znieczulajàcy powoduje u Pani takie objawy, proszð
poinformowaç o tym anestezjologa, który moÎe zleciç
odpowiednie leki.
Prawdopodobnie zostanà Pani załoÎone dreny do rany
pooperacyjnej. Sà to plastikowe rurki, które usuwajà krew i płyn z
rany do butelki. Dreny pozostanà w ranie przez kilka dni, a
nastðpnie zostanà usuniðte przez pielðgniarkð. Z drenami moÎna
normalnie chodziç i poruszaç sið.
20
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
Niektóre pacjentki mogà odczuwaç kłucie, sztywnoÊç lub uczucie
rozdzierania w klatce piersiowej i wzdłuÎ ramienia po stronie
operowanej. Jest to doÊç czðste i moÎe trwaç kilka tygodni, a
nawet miesiðcy. Blizna moÎe byç odczuwana jako za ciasna i
wraÎliwa. Dopóki takie uczucie potrwa, moÎe okazaç sið, Îe nie
bðdzie Pani mogła nosiç stanika ani niczego, co wywoływałoby
ucisk na tð okolicð. Kiedy rana stanie sið mniej wraÎliwa, moÎe
Pani wybraç noszenie lekkiej protezy, która pozwoli odtworzyç
kształt piersi do czasu, aÎ blizna zagoi sið całkowicie. Po zabiegu
oszczðdzajàcym niektóre pacjentki noszà wspomagajàcy
biustonosz, nawet w nocy podczas snu.
Prawdopodobnie przez kilka tygodni bðdzie Pani odczuwała
sztywnoÊç i ból w ramieniu i barku po operowanej stronie. Pani
pielðgniarka, chirurg lub fizjoterapeuta zaproponujà çwiczenia,
które pomogà odzyskaç pełnà ruchliwoÊç. Sà one czðÊcià
procesu leczenia i naleÎy je kontynuowaç równieÎ po powrocie
do domu. JeÎeli çwiczenia powodujà ból, pomocne mogà byç
Êrodki przeciwbólowe. W przypadku pacjentek poddawanych
radioterapii waÎne jest kontynuowanie tych çwiczeƒ w
zmodyfikowanej formie — zazwyczaj przez co najmniej 2 lata.
MoÎliwe, Îe otrzyma Pani równieÎ plakat/broszurð od organizacji
Breast Cancer Care pod tytułem Exercises after breast surgery
(åwiczenia po zabiegu operacyjnym piersi).
Obrzðki limfatyczne
Zabieg operacyjny usuwajàcy kilka lub wszystkie wðzły chłonne
w dole pachowym moÎe mieç wpływ na układ limfatyczny.
Skutkiem moÎe byç zablokowanie odpływu, co prowadzi do
gromadzenia sið płynu w tkankach ramienia. Nazywane jest to
obrzðkiem limfatycznym. Ryzyko obrzðku limfatycznego jest tym
wiðksze, im wiðcej wðzłów zostało usuniðtych. Radioterapia dołu
pachowego moÎe mieç podobny efekt.
JeÎeli zauwaÎy Pani obrzðk rðki lub ramienia po stronie
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
21
operowanej, proszð jak najszybciej poinformowaç o tym lekarza
lub pielðgniarkð zajmujàcà sið chorobami piersi, nawet jeÊli
obrzðk wydaje sið niegroêny. MoÎe sið to zdarzyç miesiàce, a
nawet lata po leczeniu. MoÎna zredukowaç ryzyko powstania
obrzðku limfatycznego poprzez przestrzeganie pewnych Êrodków
ostroÎnoÊci, takich jak unikanie zadrapaƒ lub naciðç rðki lub
ramienia po operowanej stronie. W miarð moÎliwoÊci naleÎy
unikaç pomiarów ciÊnienia i pobierania krwi z operowanego
ramienia.
22
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
Dodatkowe leczenie
W zaleÎnoÊci od stopnia złoÊliwoÊci i zaawansowania nowotworu
(patrz strona 11) konieczne moÎe byç dalsze leczenie po
zabiegu. MoÎe to byç chemioterapia, radioterapia, leczenie
hormonalne lub przeciwciałami monoklonalnymi. Lekarz doradzi
Pani zastosowanie jednego lub wszystkich sposobów leczenia.
Chemioterapia
Chemioterapia leczy cały organizm za pomocà leków
przeciwnowotworowych. Jej celem jest zniszczenie komórek
rakowych, które mogły rozprzestrzeniç sið z piersi do układu
kràÎenia. Leki te mogà byç podawane jako zastrzyki doÎylne,
kroplówki lub jako tabletki.
Dlaczego
Chemioterapia moÎe zostaç zaproponowana w zaleÎnoÊci od
róÎnych czynników, na przykład wieku pacjentki, jej ogólnego
stanu zdrowia oraz stopnia złoÊliwoÊci i zaawansowania raka.
Kiedy
Najbardziej prawdopodobne jest podanie chemioterapii po
zabiegu operacyjnym, ale przed radioterapià, jednak czasami
kolejnoÊç moÎe byç odwrócona. W niektórych przypadkach
kobiety mogà otrzymaç chemioterapið przed zabiegiem
chirurgicznym w celu zmniejszenia duÎych guzów lub jeÎeli guz
roÊnie zbyt szybko.
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
23
Co sið zdarzy
Zwykle pacjentki otrzymujà chemioterapið, podawanà przez
przeszkolonà pielðgniarkð, w trybie ambulatoryjnym. Seria leków
podawana jest co 3 lub 4 tygodnie przez zaplanowany okres.
Działania uboczne
Niektóre kobiety odczuwajà bardzo nieliczne efekty uboczne
chemioterapii, inne nie majà takiego szczðÊcia. Leki majà róÎne
działanie, a jednakowa ich dawka lub kombinacja moÎe inaczej
oddziaływaç na róÎne osoby. Owrzodzenia jamy ustnej, nudnoÊci,
zmðczenie, wymioty i utrata włosów to najczðÊciej spotykane
działania uboczne.
Niektóre z tych efektów moÎna zminimalizowaç. MoÎna na
przykład przyjmowaç leki przeciwwymiotne. W celu ograniczenia
utraty włosów pacjentce moÎe zostaç zaproponowane noszenie
tzw. „chłodnego czepka” przed i po leczeniu. (Chłodny czepek
zmniejsza przepływ krwi przez mieszki włosowe, co oznacza
zmniejszenie iloÊci leku dopływajàcego do mieszków włosowych).
Chemioterapia moÎe wpływaç na komórki krwi, czyniàc pacjentkð
bardziej podatnà na zakaÎenia i anemið (niska liczba czerwonych
krwinek). Z tego powodu przed kaÎdà serià leczenia zostanie
wykonane badanie krwi.
WaÎne, aby informowaç swojego lekarza lub pielðgniarkð o
kaÎdym odczuwanym efekcie ubocznym leku. Mogà oni wówczas
zmieniç dawkð bàdê kombinacjð leków lub podaç leki
kontrolujàce te działania uboczne.
24
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
Radioterapia
Wykorzystuje ona małe dawki promieniowania w celu zniszczenia
komórek rakowych, które mogły pozostaç w okolicy piersi po
zabiegu operacyjnym.
Dlaczego
Radioterapia jest zwykle zalecana po kaÎdym rodzaju zabiegu
oszczðdzajàcego, aby zredukowaç ryzyko nawrotu raka w tym
samym miejscu. Jest ona czðsto prowadzona po mastektomii.
MoÎe byç równieÎ stosowana w dole pachowym, jeÎeli niektóre z
usuniðtych wðzłów chłonnych okazały sið zajðte przez komórki
rakowe. JeÊli usuniðte zostały wszystkie wðzły chłonne, zwykle
nie stosuje sið radioterapii na dół pachowy.
Kiedy
Leczenie rozpoczyna sið zwykle kilka tygodni po zabiegu, co daje
czas na poprawð stanu pacjentki po zabiegu. Plany leczenia
mogà byç róÎne, ale zwykle pacjentka musi przychodziç do
szpitala na radioterapið codziennie — z reguły 5 dni w tygodniu
przez 3–6 tygodni. WaÎne jest, aby nie opuÊciç Îadnej wizyty.
Pacjentka moÎe jednak umówiç sið na godziny, które jej
odpowiadajà, jeÊli ma, na przykład, inne obowiàzki lub pracuje.
Co sið zdarzy
Zanim rozpocznie sið radioterapia, specjalista wyjaÊni Pani, na
czym polega leczenie, dlaczego jest ono prowadzone oraz w jaki
sposób i kiedy bðdzie prowadzone. Nastðpnie, przy uÎyciu
urzàdzenia zwanego symulatorem, radioterapeuta wymierzy
obszar przyszłego leczenia i narysuje wokół niego linie, aby
leczenie zawsze obejmowało ten sam obszar. Linie te nie sà
trwałe. NaleÎy wiðc utrzymywaç skórð suchà w tym miejscu przez
cały okres leczenia. JeÊli pacjentka wyrazi zgodð, obszar ten
moÎe byç zaznaczony trwale za pomocà tatuaÎu.
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
25
BezpoÊrednie działania uboczne
KaÎda pacjentka reaguje inaczej, ale do najczðstszych działaƒ
ubocznych radioterapii naleÎà reakcje skórne: zmiana koloru
skóry, swðdzenie, bolesnoÊç i wraÎliwoÊç. Personel radioterapii
doradzi, jak dbaç o skórð w zaleÎnoÊci od typu reakcji skórnej.
Pod koniec cyklu leczenia odczuwalne moÎe byç silne
zmðczenie. Uczucie zmðczenia jest powszechne i moÎe ono
trwaç nawet miesiàcami. WaÎne wiðc, aby byç wyrozumiałym dla
samej siebie. Regularne çwiczenia fizyczne, takie jak codzienny
spacer, mogà pomóc zwalczyç zmðczenie. Patrz strona 30, aby
uzyskaç wiðcej informacji na temat zmðczenia.
Odległe skutki uboczne
W dłuÎszym okresie leczenia u niektórych kobiet mogà pojawiç
sið obrzðki limfatyczne (patrz strona 21). Inne problemy mogà
uwidoczniç sið po wielu latach z powodu popromiennego
uszkodzenia tkanek, nerwów lub koÊci, chociaÎ przy
współczesnych metodach leczenia jest to rzadkie.
Leczenie hormonalne
Niektóre komórki raka piersi sà pobudzane do wzrostu przez
estrogeny i progesteron. Test na receptory hormonów jest
obecnie wykonywany rutynowo po zabiegu chirurgicznym, aby
oceniç, czy rak jest wraÎliwy na te hormony (patrz strona 11).
JeÎeli wynik jest pozytywny, oznacza to, Îe moÎna zastosowaç
leczenie hormonalne, które zapobiega stymulowanemu przez
hormony wzrostowi komórek nowotworowych.
26
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
Dlaczego
U pacjentek chorujàcych na raka hormono-wraÎliwego terapia
hormonalna moÎe pomóc zapobiec nawrotowi choroby.
Kiedy
Terapia hormonalna zwykle zaczyna sið po zabiegu
chirurgicznym. JeÎeli pacjentka poddawana jest równieÎ
chemioterapii, leczenie hormonalne prawdopodobnie rozpocznie
sið po jej zakoƒczeniu. Czasami stosuje sið terapið hormonalnà
przed zabiegiem operacyjnym w celu zmniejszenia masy
wiðkszych nowotworów.
Co sið zdarzy
Istnieje kilka róÎnych leków uÎywanych w terapii hormonalnej,
spoÊród których specjalista wybierze najbardziej odpowiednie dla
Pani. Zazwyczaj leki hormonalne przyjmuje sið przez kilka lat.
Działania uboczne
Wiele kobiet odczuwa działania uboczne prowadzonego leczenia
hormonalnego. NaleÎà do nich objawy typowe dla menopauzy,
takie jak uderzenia goràca, nocne pocenie sið oraz zaburzenia
nastroju. Niektóre pacjentki przybierajà na wadze lub odczuwajà
bóle stawów.
W przypadku chðci zakoƒczenia leczenia hormonalnego z
powodu działaƒ ubocznych naleÎy najpierw omówiç tð kwestið z
zespołem leczàcym, poniewaÎ moÎe istnieç inny lek, który bðdzie
Pani bardziej odpowiadał.
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
27
Przeciwciała monoklonalne
Przeciwciała monoklonalne sà jednym ze sposobów leczenia
raka piersi. Najbardziej znanym lekiem tego rodzaju jest
Herceptin (trastuzumab). UÎywa sið go do leczenia chorych z
pierwotnym lub wtórnym rakiem piersi HER2 pozytywnym. Ten
typ raka wykazuje szybszy wzrost niÎ nowotwory HER2
negatywne.
Herceptin zatrzymuje, poprzez połàczenie sið z białkiem HER2
na powierzchni komórki nowotworowej, jeden ze sposobów, w
jakie komórki rakowe dzielà sið i wzrastajà. Lek ten pomaga
równieÎ układowi odpornoÊciowemu zniszczyç komórki
nowotworowe. WiðkszoÊci pacjentek chorujàcych na raka piersi
HER2 pozytywnego powinno zostaç zaproponowane leczenie
Herceptinem jako metoda na zredukowanie ryzyka nawrotu lub
rozprzestrzeniania sið nowotworu.
Młodsze pacjentki
Kobiety, które w momencie zdiagnozowania raka piersi nie
weszły jeszcze w okres menopauzy, majà czðsto dodatkowe
obawy przy podejmowaniu decyzji dotyczàcych leczenia.
NiepewnoÊç co do zachowania płodnoÊci, moÎliwoÊci
wchodzenia w nowe zwiàzki, Îycia rodzinnego i zawodowego
moÎe mieç wpływ na decyzje.
WaÎne jest, aby spokojnie przemyÊleç, czego oczekuje sið teraz i
w przyszłoÊci. Tylko Pani moÎe dokonaç wyboru
najodpowiedniejszego sposobu leczenia. Celem zespołu
terapeutycznego jest wspomaganie Pani. Pomoc w omówieniu
trudnych kwestii moÎna znaleêç równieÎ, dzwoniàc na linið
zaufania organizacji Breast Cancer Care, gdzie moÎna
porozmawiaç we własnym jðzyku. Pracownicy linii mogà równieÎ
skierowaç Panià do innych êródeł informacji i pomocy.
28
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
Badania kliniczne
Naukowcy stale próbujà udoskonaliç metody leczenia raka piersi.
Z tego powodu moÎe Pani zostaç poproszona o udział w badaniu
klinicznym. Badania kliniczne przeprowadza sið w celu
znalezienia najlepszego sposobu leczenia danego schorzenia.
Mogà one testowaç nowe leki lub inne metody leczenia, na
przykład typy zabiegów operacyjnych, róÎne dawki radioterapii
oraz róÎnice miðdzy sposobami leczenia.
Nie zostanie Pani włàczona do badaƒ klinicznych bez Pani
wiedzy i podpisania Êwiadomej zgody. Âwiadoma zgoda oznacza
całkowite zrozumienie celu badania, warunków udziału w badaniu
oraz tego, co uczestnictwo w nim oznacza dla Pani. Powinna Pani
otrzymaç szczegółowe informacje oraz mieç duÎo czasu na
przedyskutowanie roÎnych moÎliwoÊci. JeÎeli zostanie Pani
poproszona o udział w badaniu i odmówi Pani, proszð nie mieç
poczucia winy oraz obaw, Îe lekarze bðdà leczyç Panià inaczej.
Nadal bðdzie Pani otrzymywaç takie samo leczenie i opiekð jak
wczeÊniej. Decyzja naleÎy tylko do Pani.
Leczenie uzupełniajàce
Istnieje wiele uzupełniajàcych metod leczenia, które mogà byç
stosowane razem ze standardowym leczeniem. Sà to zazwyczaj
metody delikatne i naturalne, które mogà przynosiç zarówno
psychologiczne, jak i fizyczne korzyÊci. Czðsto pomagajà one
osobom chorujàcym na nowotwory poczuç wiðkszy wpływ na
własne Îycie.
Aromaterapia, shiatsu oraz inne rodzaje delikatnego masaÎu
mogà byç bardzo relaksujàce. Modlitwa i medytacja mogà pomóc
w walce z emocjonalnym stresem. Akupunktura moÎe byç
stosowana w celu złagodzenia złego samopoczucia, bólu i
napiðcia. Niektóre z tych terapii mogà równieÎ pomóc przy
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
29
objawach menopauzy powodowanych przez terapið hormonalnà.
WaÎne jest, aby zawsze informowaç pielðgniarkð lub lekarza o
terapii uzupełniajàcej, którà zamierza sið zastosowaç, aby sið
upewniç, Îe nie wpłynie ona negatywnie na inne stosowane
leczenie.
Zmðczenie
Zmðczenie jest powszechnym — i zupełnie normalnym —
efektem ubocznym leczenia. Pacjenci mogà odczuwaç zmðczenie
lub wyczerpanie przez krótkie okresy lub przez cały czas, czðsto
narzekajàc na brak energii do wykonywania nawet prostych
codziennych zadaƒ. WiðkszoÊç pacjentów odzyskuje energið po
6 –12 miesiàcach po leczeniu, jednak u niektórych problem ten
moÎe trwaç dłuÎej.
Zmðczenie moÎe byç bardzo przygnðbiajàce. MoÎe ono wpływaç
na koncentracjð, powodowaç złoÊç, zdenerwowanie i frustracjð.
JeÎeli zmðczenie negatywnie wpływa na Pani Îycie, warto
porozmawiaç o tym z pielðgniarkà lub lekarzem, poniewaÎ mogà
oni pomóc poradziç sobie z tym problemem. Proszð mówiç
rodzinie i przyjaciołom o swoim samopoczuciu i o tym, co oni
mogà zrobiç, aby pomóc.
W zmniejszeniu zmðczenia, polepszeniu snu i poprawie ogólnej
jakoÊci Îycia pomóc mogà co najmniej 30-minutowe delikatne
çwiczenia fizyczne trzy razy w tygodniu.
30
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
Po leczeniu
Zakoƒczenie leczenia moÎe byç trudnym momentem. Po
poradzeniu sobie z fizycznymi i psychicznymi wyzwaniami
stawianymi przez nowotwór i jego leczenie moÎe Pani odczuwaç
pewnego rodzaju rozczarowanie, szczególnie, jeÎeli oczekiwała
Pani uczucia ulgi i szczðÊcia, Îe wszystko sið skoƒczyło.
Bðdzie Pani, a takÎe osoby w Pani otoczeniu, oczekiwaç, Îe
wszystko wróci do normy. Jednak powrót do pracy czy ponowne
zajmowanie sið rodzinà, jak gdyby nic sið nie wydarzyło, moÎe
nie byç łatwe. Mogło nastàpiç wiele zmian i nie moÎna mieç
poczucia winy, Îe wpasowanie sið z powrotem w dawne Îycie lub
zaadaptowanie do nowej roli wymaga czasu.
Po leczeniu bðdzie Pani miała czas na przemyÊlenie tego, co sið
wydarzyło. JeÎeli nastàpiły trwałe zmiany w wyglàdzie lub
samopoczuciu, bðdzie Pani prawdopodobnie odczuwała silny Îal
z powodu strat. Przyzwyczajenie sið do zmian, które miały
miejsce i dostosowanie swojego Îycia po leczeniu raka piersi
moÎe zabraç duÎo czasu. Wielu ludzi obawia sið powrotu
nowotworu. Odzyskanie zaufania do własnego ciała moÎe
potrwaç. Nie wolno zakładaç, Îe kaÎdy ból oznacza nawrót
choroby.
Niektóre wydarzenia mogà byç szczególnie stresujàce — dni
przed wizytami kontrolnymi lub informacje o tym, Îe ktoÊ znajomy
zachorował na raka. Wszyscy radzimy sobie z takimi niepokojami
w sobie właÊciwy sposób — nie ma na nie łatwych odpowiedzi.
Skutki raka piersi mogà trwaç przez wiele lat, ale czas moÎe
równieÎ przynieÊç lepsze zrozumienie tego, co nas dotknðło.
Takie spojrzenie moÎe oznaczaç, Îe bðdzie Pani chciała
poÊwiðciç wiðcej czasu na robienie waÎnych rzeczy, takich jak
spðdzanie czasu z przyjaciółmi i rodzinà lub oddawanie sið
przyjemnoÊciom.
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
31
Z czasem rak piersi przestanie byç tak waÎny w Pani codziennym
Îyciu, ale stanie sið doÊwiadczeniem, które ukształtowało Panià i
Pani spojrzenie na rzeczywistoÊç. Ludzie potrafià spojrzeç w
przyszłoÊç, snuç nowe plany i wracaç do tych, które musiały
zostaç na jakiÊ czas odłoÎone. Rak piersi zmienia Îycie. MoÎe
mieç zarówno pozytywny, jak i negatywny wpływ, ale wielu ludzi
twierdzi, Îe dał im nowe spojrzenie na Êwiat i podejÊcie do Îycia.
JeÎeli chciałaby Pani omówiç jakiekolwiek problemy podczas lub
po leczeniu bàdê zasiðgnàç wiðcej informacji na temat usług
oferowanych przez organizacjð Breast Cancer Care, proszð
zadzwoniç pod bezpłatny numer 0808 800 6000 (moÎna
skorzystaç z pomocy tłumacza, aby porozmawiaç w swoim
ojczystym jðzyku).
32
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
Dodatkowe informacje
UÎyteczne adresy
Cancerbackup
3 Bath Place
Rivington Street
London EC2A 3JR
Biuro: 020 7696 9003
Bezpłatny numer telefonu, pod którym moÎna uzyskaç informacje
na temat nowotworów w jðzyku polskim:
0808 800 0137
Linia bezpłatna (informacje dotyczàce nowotworów w kaÎdym
jðzyku): 0808 800 1234
E-mail: [email protected]
Strona internetowa: www.cancerbackup.org.uk
Cancerbackup jest czołowà organizacjà charytatywnà w kraju,
oferujàcà informacje i pomoc osobom cierpiàcym na nowotwory.
DziałalnoÊç obejmuje telefon zaufania obsługiwany przez
pielðgniarki wyspecjalizowane w dziedzinie nowotworów, stronð
internetowà, ulotki informacyjne o nowotworach oraz lokalne
centra informacyjne. Wszystkie rodzaje działalnoÊci sà bezpłatne
dla osób dotkniðtych rakiem.
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
33
Macmillan Cancer Support
89 Albert Embankment
London SE1 7UQ
Telefon: 020 7840 7840
Macmillan CancerLine: 0808 808 2020
Faks: 0808 808 0121
E-mail: [email protected]
Strona internetowa: www.macmillan.org.uk
Organizacja Macmillan Cancer Support pomaga osobom
chorujàcym na raka, oferujàc im natychmiastowe wsparcie,
zarówno praktyczne, jak i emocjonalne. Specjalistyczne usługi
organizacji Macmillan to usługi pielðgniarek i lekarzy, oÊrodki
leczenia nowotworów, szeroki zakres informacji o raku oraz
bezpoÊrednia pomoc finansowa. Dzwoniàc na linið zaufania
Macmillan CancerLine, moÎna uzyskaç informacje i wsparcie
psychiczne. Dostðpny jest telefon tekstowy.
34
Rozpoznanie i leczenie raka piersi
Centralne biuro
Breast Cancer Care
5-13 Great Suffolk Street
London SE1 0NS
Telefon 0845 092 0800
Faks 0845 092 0820
E-mail [email protected]
OÊrodki
Breast Cancer Care Scotland
Telefon 0845 077 1892
E-mail [email protected]
Breast Cancer Care Cymru/Wales
Telefon 0845 077 1894
E-mail [email protected]
Breast Cancer Care North & Midlands
Telefon 0845 077 1893
E-mail [email protected]
Breast Cancer Care London & South
Telefon 0845 077 1895
E-mail [email protected]
W sprawie wszelkich kwestii zwiàzanych z rakiem
piersi lub innymi chorobami piersi moÎna zadzwoniç
pod nasz bezpłatny numer 0808 800 6000 (w celu
rozmowy tekstowo-głosowej (Typetalk) naleÎy
wybraç 18001 przed numerem linii) lub odwiedziç
stronð internetowà: www.breastcancercare.org.uk.
Organizacja Breast Cancer Care
angaÎuje sið w zapewnianie
równych szans i dostðpu do usług
dla wszystkich.
Organizacja charytatywna w
Anglii i Walii zarejestrowana
pod nr. 1017658
Organizacja charytatywna w
Szkocji zarejestrowana pod nr.
SC038104
Firma zarejestrowana w Anglii pod
nr. 2447182
Spółka z ograniczonà
odpowiedzialnoÊcià (do wysokoÊci
gwarancji)
ISBN 1 870577 93 0
© Breast Cancer Care — czerwiec
2004. Niniejsze wydanie —
paêdziernik 2007. Wszelkie prawa
zastrzeÎone. Ðadna czðÊç
niniejszej publikacji nie moÎe byç
reprodukowana, zapisywana lub
przesyłana, w Îadnej formie i w
Îaden sposób, bez uprzedniej
pisemnej zgody wydawcy.
Ilustracje © Alexa Rutherford
Projekt: Sue MacDonald
Tłumaczenie na jðzyk polski i
skład: Newcom UK Ltd
Druk: Alpine Press Ltd
Organizacja Breast Cancer Care Êwiadczy
swoje usługi nieodpłatnie dziðki
otrzymywanym datkom. Aby przekazaç
pieniàdze na cele charytatywne, proszð
wysłaç czek na adres: Breast Cancer Care,
Freepost Lon 644, London SW6 4BR. MoÎna
równieÎ wpłaciç pieniàdze w Internecie za
poÊrednictwem bezpiecznej witryny:
www.breastcancercare.org.uk.
Diagnosing
and treating
Organizacja Breast Cancer Care jest czołowà
brytyjskà organizacjà oferujàcà informacje,
praktycznà pomoc i wsparcie psychiczne osobom
chorujàcym na raka piersi. KaÎdego roku ponad dwa
miliony osób zwracajà sið do nas po wsparcie i
informacje na temat raka piersi lub innych chorób
piersi. Wszystkie nasze usługi sà bezpłatne.
JesteÊmy zaangaÎowani w kampanie na rzecz
lepszego traktowania i wsparcia dla osób z rakiem
piersi i ich rodzin.
Na temat raka piersi i obaw z nim zwiàzanych moÎna
porozmawiaç w jðzyku angielskim lub we własnym
jðzyku, dzwoniàc na linið zaufania pod numer
0808 800 6000 (w celu rozmowy tekstowo-głosowej
(Typetalk) naleÎy wybraç 18001 przed numerem linii).
Rozmowy mogà byç monitorowane dla celów
szkoleniowych. Pomiðdzy osobà dzwoniàcà a
pracownikiem organizacji Breast Cancer Care
zachowywana jest poufnoÊç.
DuÎà wersjð tej broszury do wydruku moÎna pobraç z
naszej strony internetowej:
www.breastcancercare.org.uk. Na proÊbð dostðpna
jest wersja w jðzyku Braille’a. Wiðcej informacji
moÎna uzyskaç pod numerem telefonu 020 7384
4629.
Diagnosing
and treating
breast cancer
Contents
Introduction
2
Part one –
Referral to a breast clinic
Breast clinic appointment
Part two –
Treating breast cancer
Introduction
8
After diagnosis
9
3
Types of breast cancer
What to expect
3
Grade and stage of the cancer
11
Mammogram
4
Further tests
11
Ultrasound scan
5
Discussing treatment options
12
Questions you may want to ask
13
5
The treatment team
14
Further tests
6
Getting your results
7
Standard treatment for
breast cancer
15
Fine needle aspiration cytology
(FNAC) and core biopsy
Surgery
Additional treatments
9
16
23
Chemotherapy
23
Radiotherapy
25
Hormone therapy
26
Monoclonal antibodies
28
Younger women
28
Clinical trials
29
Complementary therapies
29
Fatigue
30
After treatment
31
Finding out more
33
Useful addresses
33
Diagnosing and treating breast cancer
1
Introduction
In the UK, breast cancer affects a significant number of
women and a small number of men. This booklet is
about diagnosing and treating breast cancer. It is divided
into two main parts.
The information in the first part is for anyone who has
been referred to see a specialist at a breast clinic. It tells
you what to expect at the clinic and talks about the
different tests you may have. You may be feeling very
worried and anxious at this stage. We hope the booklet
and the CD that goes with it will give you enough
information to be able to talk to your GP (local doctor) or
breast specialist about any questions or concerns you
may have.
The second part of the booklet and CD describe the
range of treatments you may be offered if you have been
diagnosed with breast cancer. We hope the information
in this part will enable you to discuss your treatment fully
with your doctors, and be aware of some of the side
effects that may occur.
Although we refer to ‘women’ throughout the booklet,
most of the information applies also to men who have
been diagnosed with the disease.
2
Diagnosing and treating breast cancer
Part one
Referral to a breast clinic
Breast clinic appointment
Once your GP refers you to a breast clinic you can expect to
wait between two and ten weeks for an appointment.
(Waiting times will vary depending on where you live.) If your
GP feels the referral is urgent you will be seen within two
weeks of the referral letter being sent. Even if you are referred
urgently, it is important to remember that the problem may
still turn out not to be breast cancer.
You may also be referred to the breast clinic if a problem has
been picked up on a routine mammogram (breast x-ray) that
you have had as part of the NHS breast screening
programme. In this case you will be sent a letter asking you
to attend your local breast clinic for further tests.
What to expect
A doctor or specialist nurse experienced in diagnosing and
treating breast problems will see you first. The breast clinic
staff may not all be female but they are all experienced in
dealing with breast conditions and will do their best to ensure
your privacy and dignity. If you have difficulty understanding
English, the breast clinic staff may be able to book an
interpreter for you. It is best to ring before your appointment
and ask them to book someone.
Diagnosing and treating breast cancer
3
The doctor/nurse will ask you about your symptoms. You
may be asked to fill in a short form with questions about
any family history of breast problems and any medicines
you are taking.
This will be followed by a breast examination. The
doctor/nurse will check both your breasts while you are
sitting and when you are lying down. After checking your
breasts, they will usually examine the lymph nodes (glands)
in your armpits.
You may then need to have further tests. These will usually
include a mammogram and/or an ultrasound scan followed
by fine needle aspiration cytology (FNAC) and/or core biopsy.
(See below for more information about these tests.)
The breast examination, mammogram/ultrasound and
FNAC/core biopsy are known as triple assessment.
Sometimes all these tests can be done on your first visit
with the results available later that day. This is known as a
one-stop clinic. In some hospitals this isn’t possible and you
may have to make another appointment for further tests or to
get your results. You may have to wait for about a week for
your test results. This will vary with each breast clinic.
Mammogram
A mammogram is a breast x-ray. The radiographer (expert in
taking breast x-rays) will ask you to undress to the waist and
stand in front of the mammography machine. She or he will
then rest each breast in turn between two x-ray plates so that
it is compressed and flattened. Two images of each breast will
be taken so that it can be seen from two different angles.
4
Diagnosing and treating breast cancer
Some women may find this uncomfortable or even painful,
but it only lasts a few seconds.
Mammograms are usually only done on women over the age
of 35, as younger women’s breast tissue is generally too
dense to produce a good image.
Ultrasound scan
An ultrasound scan uses high-frequency sound waves to
produce an image of the breast. You will be asked to lie on a
couch with your arm above your head. Some gel will be
spread on your breast and a scanning probe will be moved
around it. This is the same technique used to look at babies
in the womb during pregnancy. An ultrasound scan is
painless and only takes a few minutes to do. This is more
suitable for women under the age of 35.
Regardless of age, sometimes an ultrasound scan may be
done as well as a mammogram when there is an area on the
x-ray that needs to be looked at more closely.
Fine needle aspiration cytology (FNAC)
and core biopsy
If a lump or an abnormal area is found a sample will be
taken. This can be a fine needle aspiration (FNAC) or a core
biopsy. Both these tests can be done with or without using
ultrasound for guidance.
Diagnosing and treating breast cancer
5
FNAC
FNAC is where cells are drawn off using a fine needle and
syringe. The sample is then sent to the laboratory where it is
looked at under a microscope. The specialist will use the
result to help decide what further tests or treatments are
needed.
Core biopsy
A core biopsy uses a larger needle to obtain a sample of
tissue. The specialist may take several samples at the same
time. The tissue samples are sent to the laboratory where
they are looked at under the microscope to confirm a
diagnosis.
You will be given a local anaesthetic to numb the area. Once
this wears off you will probably find that your breast aches
and it may also be bruised. You may need to take painkillers if
the area is tender or painful.
Further tests
A triple assessment is usually all that is needed to make a
diagnosis but sometimes you may need further tests. You can
call Breast Cancer Care’s helpline (using an interpreter if you
like) to find out more about any tests you may be having.
6
Diagnosing and treating breast cancer
Getting your results
It may be a good idea to have another adult with you when
you get your results. That way you can be sure of support if
you need it.
If your results show that you have cancer you may feel all
sorts of emotions such as fear, anger and helplessness, and
you may find it hard to take in what you are being told.
Having someone with you who can listen carefully or ask
questions can be very helpful. You will also be put in contact
with a breast care nurse who will talk to you about your
diagnosis and treatment. Information can help you
understand what is happening. As well as reading this
booklet or listening to the CD that goes with it, you might
find it helpful to call Breast Cancer Care’s helpline and talk in
your own language to a nurse or someone who has had
breast cancer.
Diagnosing and treating breast cancer
7
Part two
Treating breast cancer
Introduction
Breast cancer is not one single disease. There are several types
of breast cancer. It can be found at different stages of
development and can grow at different rates. But having
breast cancer doesn’t automatically mean that you are going
to die.
It is difficult to predict what course the disease will take and
what treatment you will have. Factors such as your age and
your general health will all be considered by your specialists
when they are working out the best treatment for you. This
may involve surgery, chemotherapy, radiotherapy or hormone
therapy, either given alone or in any combination or order.
You will see that we refer throughout the booklet to ‘your
doctors’. This is because it is recommended that breast
cancer treatment is carried out by different specialists who
work together as a team (see page 14). So it is important that
your GP refers you to a specialist breast unit from the start.
If your local hospital doesn’t have such a complete team of
specialists you can ask to be referred to a specialist breast unit
elsewhere.
Most hospitals have a breast care nurse who is a very
important member of the team. There should be
opportunities for you to discuss your treatment options with
the breast care nurse or your doctors, and to raise any issues
8
Diagnosing and treating breast cancer
or concerns. If you need an interpreter the hospital should
provide one. Or you can take along a family member or
friend to translate for you. You can also ring our free helpline
to get up-to-date information and support from our specially
trained team, using an interpreter if you want to talk in your
own language. They won’t tell you what to do, but they will
help you consider your options and suggest questions you
may want to take back to your doctors. Similarly, during and
after treatment our helpline team is there to discuss any
concerns you may have.
After diagnosis
Once you have been diagnosed with breast cancer, your
doctors will discuss your treatment options with you and
prepare a treatment plan. The plan will be based on the
results of the tests you had when you were being diagnosed
(see page 4).
Types of breast cancer
There are two main types of breast cancer – non-invasive
cancer and invasive cancer.
Non-invasive cancer
This means there are cancer cells in your breast tissue that are
growing and dividing abnormally. They are only in the breast
ducts (milk ducts) or lobules in the breast and have not
spread into the surrounding breast tissue or to other parts
of the body. Some doctors may describe it to you as a
non-invasive (non-spreading) cancer while others may call it a
pre-cancerous condition. These conditions are called DCIS
(ductal carcinoma in situ) and LCIS (lobular carcinoma in situ).
Diagnosing and treating breast cancer
9
Invasive cancer
This is what is generally meant by the term ‘breast cancer’.
With invasive cancer, the cancer cells are no longer confined
to the breast ducts or lobules. They have spread to the
surrounding breast tissue and have the potential to spread to
other parts of the body. If you have invasive breast cancer it
doesn’t automatically mean the cancer has or will spread, just
that it could spread.
Lobules
Ducts
Lobular carcinoma
in situ (LCIS)
Invasive lobular
carcinoma
Ductal carcinoma
in situ (DCIS)
Invasive ductal carcinoma
10
Diagnosing and treating breast cancer
Grade and stage of the cancer
The cancer cells’ potential to spread is measured by looking
at them under a microscope. This is known as grading. Breast
cancer is graded 1, 2 or 3. In general, a lower grade (1)
means a slower-growing cancer while a higher grade (3)
means a faster-growing cancer.
The extent of the spread of a cancer and the size of a tumour
is known as the stage of the disease. There are different ways
of describing staging so if you want to know more about the
stage of your cancer, ask your specialist to explain it to you.
Further tests
Further tests may be done to find out more about your
particular cancer and to help make sure you get the most
suitable treatment.
Hormone receptor test
This test is now routinely carried out on the cancer cells after
surgery. It is done to find out whether a cancer is sensitive to
oestrogen and progesterone (female hormones) in the body.
If the test result is positive it means that hormone therapy
may be particularly helpful in preventing the cancer coming
back. (Hormone therapy is explained on page 26.)
HER2 test
Some breast cancer cells divide and grow when a protein
called human epidermal growth factor attaches to another
protein called HER2 that is found on the surface of breast
cancer cells. Approximately 25 per cent of people with breast
cancer have an increased amount of HER2 protein (known as
HER2 positive breast cancer).
Diagnosing and treating breast cancer
11
If your cancer is HER2 positive it may respond to drugs called
monoclonal antibodies (see page 28). There are various tests
to measure HER2 levels and national guidance states that all
women with primary breast cancer should have their HER2
levels tested.
Staging tests
If your cancer is a high grade, or if it has affected the lymph
nodes in your armpit, you may have other tests to check that
the cancer hasn’t spread to other parts of the body.
Your doctors or breast care nurse will explain what these tests
are for and what will happen.
Discussing treatment options
Once your doctors have all the information together they will
consider the best treatment for you. This is the point where
you can decide how much, or how little, involvement you
want. Everyone is different. Some women want to know
everything they can about their disease and expect to be fully
involved in making decisions about their treatment. Others
may want to be well informed about what is going on but
are happy to leave the treatment choices to their doctors.
Some may want to know as little as possible and leave all the
decisions to the specialists.
Whatever you decide, you don’t have to be rushed into
treatment. A few extra days to think about what you really
want, and a chance to discuss your options with your
husband, family, friends or GP will make no difference.
12
Diagnosing and treating breast cancer
Questions you may want to ask
You will probably have some questions and you should feel
free to ask for as much information as you feel you need.
Questions might include:
•
•
•
•
•
•
Why is this the best treatment for me?
Are there any other options?
What are the possible side effects?
Are there any long-term implications for me?
How will these treatments impact on my everyday life?
Where will I need to go for these treatments? Will I have to
travel far?
Your specialist team will be able to explain anything you
don’t understand. Breast Cancer Care’s helpline staff can also
talk to you about your proposed treatment, using an
interpreter who speaks your own language if you wish.
They may also be able to put you in touch with a Breast
Cancer Care volunteer who speaks your language and has
had breast cancer.
You don’t have to accept the advice you are offered, but
remember that the treatment recommended to you is the
best option in the opinion of the treatment team. Think
about it carefully and talk it over with other people if you feel
this would help. Take as much time as you need before
making a decision.
Diagnosing and treating breast cancer
13
Asking for a second opinion
You can ask for a second opinion at any stage and this
shouldn’t be a problem. You can either ask your GP or your
current specialist to refer you to another consultant. It is
important to remember that the second opinion may not be
different from the one you have already had. The time taken
to get a second opinion should make no difference to the
outcome of your treatment.
Declining treatment
Very occasionally someone may consider not having any
treatment. This may be because they think the treatment will
do them no good or that it will seriously affect their quality of
life, or they may simply be scared.
Even if you think you don’t want to accept one, or all, of the
treatments being offered, do consider the alternatives
carefully before making a final decision. Breast Cancer Care’s
helpline staff can discuss your options and refer you to other
organisations and sources of information and help.
The treatment team
The specialist team in a breast unit will usually include:
•
•
•
•
consultant surgeon
consultant medical oncologist (cancer drug specialist)
consultant clinical oncologist (radiotherapy specialist)
consultant radiologist (specialist in diagnosing disease
through x-rays and scans)
• breast care nurse (trained to give information and support
to anyone diagnosed with breast cancer)
• chemotherapy nurse (trained to give anti-cancer drugs)
14
Diagnosing and treating breast cancer
• consultant histopathologist/cytologist (specialist in analysing
tissue and cells under the microscope)
• diagnostic radiographer (trained to do x-rays and scans)
• therapy radiographer (trained to give radiotherapy
treatment).
You will see several members of the specialist team at
different times during your treatment. Other professionals
may also contribute to your care, such as psychologists,
plastic surgeons, physiotherapists and pharmacists.
Standard treatment for
breast cancer
If non-invasive cancer is not treated it may develop into
invasive cancer. So treatment for non-invasive cancer aims to
stop the cancer developing the ability to spread.
There is no single approach suitable for everyone with
non-invasive cancer. Your treatment will depend on factors
such as the extent of the non-invasive cancer, the grade and
where it is. It is possible for invasive cancer to be present too,
which will also affect the treatment you are offered.
For invasive cancer, treatment aims to:
• remove the cancerous area in the breast and any affected
lymph nodes in the armpit; and
• destroy any cancerous cells that may have already spread
from the breast into your body.
Diagnosing and treating breast cancer
15
Surgery
Surgery is usually the first treatment for most women with
breast cancer. In some cases chemotherapy or hormone
therapy may be offered first to shrink the tumour so that
surgery can be less extensive. This is called neo-adjuvant
treatment.
Types of operation
There are two main types:
• Breast-conserving surgery. This can range from
lumpectomy or wide local excision (where the tumour is
removed with a small amount of surrounding tissue) to
quadrantectomy (where approximately a quarter of the
breast is removed). It is sometimes also called a partial
mastectomy.
• Mastectomy. This is where all breast tissue is removed,
including the nipple. A simple mastectomy means the entire
breast is removed but the lymph nodes and muscles
underneath the breast are not affected. A modified radical
mastectomy means the whole breast is removed together
with some of the lymph nodes in the armpit. Occasionally,
one of the small muscles on the chest wall is also removed.
Some women also have a breast reconstruction at the same
time (see page 19).
For non-invasive cancer (and sometimes invasive cancer)
breast-conserving surgery followed by radiotherapy is often
sufficient treatment. Sometimes a mastectomy is necessary.
Your doctors will explain why they think a particular
treatment is best for you.
For invasive cancer it is usually recommended that some or all
of the lymph nodes in the armpit are removed.
16
Diagnosing and treating breast cancer
Lumpectomy or wide local excision
Simple mastectomy
Quadrantectomy
Modified radical mastectomy
Diagnosing and treating breast cancer
17
Checking the lymph nodes
With invasive cancer it is important for your doctors to find
out whether the cancer has spread to the lymph nodes in
your armpit because this will influence your further treatment.
The number of lymph nodes removed will vary depending on
the practice of your surgeon. There are approximately 20
lymph nodes in the armpit. Either some of them can be
removed (between four and ten) and checked or all of them
can be removed.
There is a new way of checking the lymph nodes called
sentinel node biopsy. It uses radioactive material and
coloured dye to see whether any lymph nodes have been
affected. As surgeons have to be specially trained to use this
technique it is not yet available in all breast units. You can ask
whether it is available in your hospital and whether it is
suitable for you.
Which operation?
One of the first big decisions you may have to make may be
the type of operation you have. You may find it helpful to talk
through your choices with your breast care nurse and discuss
how each might affect you.
Some women will be offered a choice between
breast-conserving surgery and a mastectomy. More than
half of early stage breast cancers can now be treated by
breast-conserving surgery, usually followed by radiotherapy.
Studies show that long-term survival is the same for
breast-conserving surgery followed by radiotherapy as
for mastectomy.
18
Diagnosing and treating breast cancer
The type of breast-conserving surgery you have will be based
on the type of cancer, the size of the tumour, where it is in
the breast and how much surrounding tissue needs to be
removed. It will also depend on how large your breasts are.
The surgeon will want to give you the most effective surgery
as well as the best cosmetic result possible. That means
conserving as much as possible of your breast while
minimising the risk of the cancer coming back.
There are times when the surgeon will have good reasons for
recommending a mastectomy. It can be the better option
when:
• the breast is small and the remaining tissue would look
misshapen after breast-conserving surgery
• the cancer occupies a large area of the breast
• there is more than one area of cancer in the breast
• the tumour is in the centre of the breast or directly behind
the nipple.
Reconstruction
The aim of breast reconstruction is to make a breast that
looks and feels as much like the natural breast as possible. If
you are going to have a mastectomy you will usually be
offered a breast reconstruction, either at the same time or
later on. This will depend partly on the type of breast cancer
you have and any future treatment you may need. If you
prefer to wait a while and see how you feel after surgery,
then tell your specialist. Some women decide later that they
would like to have a reconstruction. Others find that they
become used to living without a breast and wearing a
prosthesis (a false breast shape that fits inside the bra) and
eventually decide against a reconstruction.
Diagnosing and treating breast cancer
19
Reconstruction is major surgery and should be considered
carefully. There are different types of reconstructive surgery
and many issues to consider. You can discuss the details with
the surgeon who is going to do the operation and ask to see
photographs of the operations she or he has done. You might
like to talk it over with your breast care nurse or ask to meet a
woman who has had the same type of reconstruction.
Breast prostheses
If you have a mastectomy and don’t have a reconstruction
you may want to wear a prosthesis. On the NHS you are
entitled to both a temporary and a permanent prosthesis
without having to pay for them. Your breast care nurse, ward
nurse or the hospital’s appliance officer can fit you with a
temporary prosthesis before you go home after surgery. Later
you can choose and be fitted with a permanent prosthesis.
(You should have a choice of different prostheses, including
ones that match your skin colour.)
After your surgery
Everyone reacts differently but the symptoms described here
are very common. For instance, some women feel sick after
their operation. This is due to the anaesthetic and should
pass within a day or two. (If you know anaesthetics make you
sick tell the anaesthetist first as extra anti-sickness drugs can
be given.)
You will probably have wound drains put in during the
operation. These plastic tubes drain blood and fluid away
from the wound into a bottle. The drains will stay in for a few
days then be removed by a nurse. You can walk around and
move quite normally with the drains in.
20
Diagnosing and treating breast cancer
Some people may have pins and needles, burning, numbness
or darting sensations in the chest area and down the arm on
the operated side. This is quite common and can go on for
weeks or even months. The scar may feel tight and tender.
While this lasts you may not be able to wear a bra or
anything that puts pressure on the area. As it becomes less
sensitive you may choose to wear a lightweight prosthesis to
help restore your shape until your scar heals completely. If
you have had breast-conserving surgery you may find it more
comfortable to wear a supportive bra, even in bed at night.
Your arm and shoulder on the operated side are likely to feel
stiff and sore for some weeks. Your breast care nurse, surgeon
or physiotherapist will give you exercises to help you regain
full movement. This is part of the healing process which you
should continue after you go home. If doing the exercises is
painful, painkillers may help. If you have radiotherapy it is
important to continue these exercises in a modified form,
probably for at least two years. You can also get a
poster/booklet from Breast Cancer Care called Exercises
after breast surgery.
Lymphoedema
Surgery to remove some or all of the lymph nodes under
your arm may affect your lymphatic system. It can cause a
blockage that results in a build-up of fluid in the tissue of
your arm. This is called lymphoedema. The risk of
lymphoedema is greater the more lymph nodes you have
removed. Having radiotherapy to the armpit can have a
similar effect.
Diagnosing and treating breast cancer
21
If you notice any swelling of the hand or arm on the affected
side, tell your specialist or breast care nurse as soon as
possible, however trivial it may seem at the time. This can
happen months, or even years, after treatment. You may
reduce your risk of developing lymphoedema by taking
some precautions, such as avoiding scratching or cutting your
hand and arm on the affected side. If possible, avoid having
your blood pressure or blood samples taken from your
affected arm.
22
Diagnosing and treating breast cancer
Additional treatments
Depending on the grade and stage of your cancer (see
page 11), you may need further treatment after your surgery.
This may include chemotherapy, radiotherapy and hormone
therapy or a monoclonal antibody. Your specialist may advise
you to have one or all of these treatments.
Chemotherapy
Chemotherapy treats the whole body with a combination of
anti-cancer drugs. The aim is to destroy cancer cells that may
have spread from the breast into the bloodstream. The drugs
may be given by injection into a vein, a drip or as tablets.
Why
Chemotherapy may be offered to you depending on different
factors, for example your age, your general health and the
grade and stage of your cancer.
When
You are most likely to be given chemotherapy after your
surgery but before radiotherapy, although sometimes it may
be the other way round. In some cases, women may be given
chemotherapy before surgery to try to shrink large tumours,
or if the tumour seems to be growing very fast.
Diagnosing and treating breast cancer
23
What happens
You will usually be given chemotherapy by a specialist
chemotherapy nurse as an outpatient. You receive a course of
drugs every three or four weeks for a specified period.
Side effects
Some women have few side effects from chemotherapy while
others may not be so fortunate. Drugs have different effects
and the same dosage and combination can affect women
quite differently. Mouth ulcers, feeling sick, tiredness,
vomiting and hair loss are some of the more common
side effects.
Some of these side effects can be minimised. For instance,
you can be given drugs to control the sickness and vomiting.
You may be offered a ‘cold cap’ to wear before and during
your treatment to help reduce hair loss. (A cold cap reduces
the blood flow to the hair follicles, which means that the
amount of drugs that reaches the hair follicles is also
reduced.)
Chemotherapy can affect the healthy blood cells, making you
more prone to infections and anaemia (low red blood cells).
This is why you will be given a blood test before each
treatment.
Tell your specialist or chemotherapy nurse about any side
effects you have as they may be able to change the dose or
combination of drugs, or give you drugs to control the side
effects.
24
Diagnosing and treating breast cancer
Radiotherapy
This uses radiation in small doses to destroy cancer cells that
may remain in and around the breast area after surgery.
Why
Radiotherapy is usually recommended after any type of
breast-conserving surgery to reduce the risk of the cancer
coming back in the same breast. It is also sometimes given
after a mastectomy. It may be given to the armpit if some
lymph nodes have been removed and are affected. It will not
usually be given to the armpit if all the lymph nodes have
been removed.
When
Your treatment will usually start a few weeks after your
operation, giving you time to recover from your surgery.
Treatment plans vary but generally you will have to go to the
hospital for radiotherapy each day, usually five days a week
for three to six weeks. It is important not to miss your
appointments but you can ask for a time that suits you, for
example if you have family commitments or are working.
What happens
Before your radiotherapy begins your specialist or
radiographer will explain the treatment, why you are having
it, how it will be done and what your treatment plan will be.
You will then spend some time in a simulator unit where the
radiographer will measure the area to be treated and draw
lines around it so that exactly the same area is treated each
time. These lines are not permanent, so try to keep the skin in
Diagnosing and treating breast cancer
25
that area dry during your treatment. Alternatively, if you
agree, the area might be marked with a permanent pinprick
tattoo.
Short-term side effects
Everyone is different, but a common side effect of
radiotherapy is a skin reaction: a change in skin colour,
itching, soreness or tenderness. The radiotherapy staff will
advise you on how to take care of your skin according to the
type of reaction you have.
You may feel extremely tired towards the end of the course of
treatment. This feeling of fatigue is common and can last for
months, so be kind to yourself and try to ease up on your
commitments. Regular exercise such as a daily walk can help
with fatigue. See page 30 for more information about fatigue.
Long-term side effects
In the long term, some women may develop lymphoedema
(see page 21). Other problems can appear years later because
of radiation damage to the tissues, nerves or bones, although
with modern treatment this is rare.
Hormone therapy
Some breast cancer cells are stimulated to grow by the
hormones oestrogen and progesterone. So a hormone
receptor test is now done routinely after surgery to find out
whether your breast cancer is sensitive to these hormones
(see page 11). If it is positive it means that you may be
offered hormone therapy, which stops the hormones from
stimulating the growth of breast cancer cells.
26
Diagnosing and treating breast cancer
Why
If you have a hormone-sensitive cancer, hormone therapy can
help stop the cancer from coming back.
When
Hormone therapy usually starts after surgery. If you are also
having chemotherapy it will probably start once this is
finished. Sometimes people are given hormone therapy
before surgery to try to shrink larger tumours.
What happens
There are several different types of hormone therapy drugs
and your specialist will consider which is the most suitable.
You will usually take the drugs for several years.
Side effects
Many women have side effects from hormone treatment.
These can include menopausal symptoms such as hot flushes,
night sweats and mood swings. Some people gain weight or
have painful joints.
If you are tempted to stop hormone treatment because of
side effects, discuss the situation first with your doctors and
your breast care nurse, as there may be another drug that
suits you better.
Diagnosing and treating breast cancer
27
Monoclonal antibodies
Monoclonal antibodies are a type of breast cancer drug. The
best known of these drugs is Herceptin (trastuzumab). It is
used to treat people with primary or secondary breast cancer
that is HER2 positive. These types of breast cancer tend to
grow faster than ones that are HER2 negative.
Herceptin stops one of the ways that breast cancer cells
divide and grow by sticking to a protein called HER2 on the
surface of the cancer cells. It also helps the body’s immune
system to destroy breast cancer cells. If your breast cancer is
HER2 positive you should, in most cases, be offered Herceptin
to reduce the chances of the breast cancer returning or
spreading.
Younger women
Women who have not reached the menopause when they are
diagnosed with breast cancer often have extra concerns when
making treatment decisions. Uncertainty over fertility, new
relationships, family life and career opportunities may all have
an impact.
Take time to think about what you want, now and in the
future. Only you can decide on the treatment that is right for
you. Your breast care team are there to support you, and
Breast Cancer Care’s helpline staff can also help you discuss
your options, in your own language if you prefer, and refer
you to other sources of information and support.
28
Diagnosing and treating breast cancer
Clinical trials
Researchers are constantly trying to improve breast cancer
treatments. This is why you may be asked to take part in a
clinical trial. Clinical trials are studies to find out the best
treatment for a particular condition. They may be to test new
drugs or other treatments such as types of surgery, varying
doses of radiotherapy and differences between treatments.
You will not be put on a trial without your knowledge and
without giving your informed consent. This means fully
understanding the purpose of the trial, why you are
considered suitable for it and what it will mean for you. You
should be given detailed written information and plenty of
time to discuss your options. If you have been asked to take
part in a trial and you decide not to, don’t feel guilty or
worried that your doctors will treat you differently. You will
continue to have treatment and care as before. The decision
is entirely up to you.
Complementary therapies
Complementary therapies include a wide range of
approaches that can be used as well as standard medical
treatment. The therapies are mainly gentle and natural and
they can have psychological as well as physical benefits. They
can often help people with cancer feel more in control of
their lives.
For example, aromatherapy, shiatsu and other types of gentle
massage can be very relaxing. Prayer or meditation may help
you cope with emotional stress. Acupuncture can be used to
Diagnosing and treating breast cancer
29
ease sickness, pain and tension. Some of these therapies can
also help with menopausal symptoms caused by hormone
therapy.
Always tell your breast care nurse or specialist about any
complementary therapy you want to use to make sure it
doesn’t affect any other treatment you are having.
Fatigue
Fatigue is a common – and perfectly normal – side effect of
treatment. People may feel tired or exhausted some or all of
the time, often without the energy to complete even simple
everyday tasks. Most people get their energy back in six
months to a year after treatment, but for some it can be a
continuing problem.
Fatigue can be very distressing. It can affect your
concentration and make you feel angry, anxious and
frustrated. If fatigue is affecting your life, do talk to your
doctors or breast care nurse as they may be able to help you
manage it. And let family and friends know how you are
feeling and what they can do to help.
You may also find that at least 30 minutes of gentle exercise
three times a week reduces fatigue and improves your sleep
and your general quality of life.
30
Diagnosing and treating breast cancer
After treatment
The end of treatment can be a difficult time. After coping
with the physical and emotional demands of cancer and its
treatment, it may seem a bit of an anticlimax, especially if
you expected to feel relieved and happy it’s all over.
You and the people close to you will be expecting things to
get back to normal. But it may not be easy just to go back to
work or to looking after the family as if nothing had
happened. Some things may have changed, so don’t feel
guilty about taking time to fit back into your old life or adapt
to a different role.
After treatment you will have time to think about what has
happened to you. If there have been permanent changes in
the way you look or feel you’ll probably need to grieve for
what has been lost. It can take a long time to get used to the
changes that have taken place and to adjust to life after
breast cancer treatment. Many people worry about whether
their cancer will come back. It may take time for you to
regain trust in your body, and not to assume that every ache
and pain is the cancer returning.
Some events may be particularly stressful – the days leading
up to your checkups, or finding out that someone you know
has cancer. We all deal with such anxieties in our own way,
and there are no easy answers.
The effects of your breast cancer may continue for many
years, but time may also bring a greater understanding of
what has happened to you. This perspective may mean that
you want to give more time to doing things that are
important to you, like spending time with friends and family
or treating yourself every now and then.
Diagnosing and treating breast cancer
31
As time goes by, breast cancer will no longer be so important
in your everyday life but an experience that has shaped you
and your outlook. People do manage to look forward, make
new plans and resume ones that had to be put on hold.
Having breast cancer does change your life. It can have
positive and negative effects but many people find that they
come through it with a different outlook and a renewed
feeling for life.
If you would like to discuss any concerns during and
after treatment, or would like more information on any of
Breast Cancer Care’s services, call our free helpline on
0808 800 6000 (using an interpreter if you want to talk in
your own language).
32
Diagnosing and treating breast cancer
Finding out more
Useful addresses
Cancerbackup
3 Bath Place
Rivington Street
London EC2A 3JR
Office: 020 7696 9003
Freephone helpline for cancer information in Bengali:
0808 800 0137
Freephone helpline (for cancer information in any language):
0808 800 1234
Email: [email protected]
Website: www.cancerbackup.org.uk
Cancerbackup is the leading national information and
support charity for people affected by cancer. Services include
a helpline staffed by specialist cancer information nurses, a
website, cancer information booklets and local information
centres. All Cancerbackup services are free to people affected
by cancer.
Diagnosing and treating breast cancer
33
Macmillan Cancer Support
89 Albert Embankment
London SE1 7UQ
Telephone: 020 7840 7840
Macmillan CancerLine: 0808 808 2020
Textphone: 0808 808 0121
Email: [email protected]
Website: www.macmillan.org.uk
Macmillan Cancer Support is helping people who are living
with cancer through the provision of immediate practical and
emotional support. Specialist services include Macmillan
nurses and doctors, cancer centres, a range of cancer
information and direct financial help. The Macmillan
CancerLine provides information and emotional support.
Textphone available.
34
Diagnosing and treating breast cancer
Central Office
Breast Cancer Care is committed
Breast Cancer Care
5-13 Great Suffolk Street
London SE1 0NS
Telephone 0845 092 0800
Fax 0845 092 0820
Email [email protected]
to equal opportunities and access
Centres
Breast Cancer Care Scotland
Telephone 0845 077 1892
Email [email protected]
Breast Cancer Care Cymru/Wales
Telephone 0845 077 1894
Email [email protected]
Breast Cancer Care North & Midlands
Telephone 0845 077 1893
Email [email protected]
Breast Cancer Care London & South
Telephone 0845 077 1895
Email [email protected]
for all.
Registered charity in England &
Wales No. 1017658
Registered charity in Scotland
No. SC038104
Company registered in England
No. 2447182
Company limited by guarantee
ISBN 1 870577 93 0
© Breast Cancer Care June 2004.
This edition October 2007.
All rights are reserved. No part
of this publication may be
reproduced, stored or
transmitted, in any form or by
any means, without the prior
permission of the publishers.
Illustrations © Alexa Rutherford
Design SMD Design
For all breast cancer or breast health
concerns, call our free, national helpline on
0808 800 6000 (to use Typetalk dial 18001
before dialling the helpline number) or visit
www.breastcancercare.org.uk.
Polish translation and
typesetting Newcom UK Ltd
Print Alpine Press Ltd
Breast Cancer Care relies on donations from
the public to provide its services free to
clients. If you would like to make a donation,
please send your cheque to: Breast Cancer
Care, Freepost Lon 644, London SW6 4BR.
Or donate online via our secure site at:
www.breastcancercare.org.uk.
Diagnosing
and treating
Breast Cancer Care is the UK’s leading provider of
information, practical assistance and emotional support
for anyone affected by breast cancer. Every year we
respond to over two million requests for support and
information about breast cancer or breast health
concerns. All our services are free.
We are committed to campaigning for better
treatment and support for people with breast cancer
and their families.
If you have any breast cancer or breast health concerns
you can talk to someone in English or in your own
language by calling our helpline on 0808 800 6000 (to
use Typetalk dial 18001 before dialling the helpline
number). Calls may be monitored for training purposes.
Confidentiality is maintained between callers and Breast
Cancer Care.
A large print version of this booklet can be downloaded
from our website, www.breastcancercare.org.uk. It is
also available in Braille on request. Call 020 7384 4629
for more information.